Химия кафедрасының ғалымдары «Химия және Жер туралы ғылымдар» ғылыми-білім беру кластері аясында зерттеулер жүргізеді. Бұл кластер Жаратылыстану ғылымдары факультетінің (ЖҒФ) Химия, Физикалық және экономикалық география, сондай-ақ Қоршаған ортаны қорғау саласындағы басқару және инжиниринг кафедралары негізінде құрылған.
Химия кафедрасының негізінде мынадай ғылыми мектептер, институттар мен зертханалар жұмыс істейді:
- Мұнай-газ химиясы және полимерлі материалдар зертханасы – жетекшісі х.ғ.к., проф. Сейтенова Г.Ж.;
- Жаңа химиялық технологиялар ҒЗИ – директоры х.ғ.к. Искакова Ж.Б.;
- Жасыл технологиялар ғылыми зертханасы – ұжымдық пайдаланудағы зертхана.
Оқытушылар мен докторанттардың ғылыми-зерттеу жұмысы халықаралық бағдарламалар мен гранттар, ҚР ҒЖБМ гранттары, бастамашылық тақырыптар аясында орындалады. Соңғы 5 жылдағы ғылыми зерттеулердің нәтижесінде 320 ғылыми жұмыс жарияланды (олардың 56-сы рейтингтік басылымдарда, оның ішінде 25 жарияланым Scopus және Web of Science дерекқорларының басылымдарында).
Кафедраның профессор-оқытушылар құрамы зерттеудің іргелі бағыттарын дамытады, өз ғылыми мектептерінің дамуына ықпал етеді, сондай-ақ перспективалы іздестіру және қолданбалы жобаларды жүзеге асырады. Кафедра мүшелері ҚР ҒЖБМ қаржыландыратын жобалардың жетекшілері болып табылады және олардың жұмыс топтарына кіреді; мұндай жобалардың саны жыл сайын артып келеді. Ғылыми жобалар қоршаған ортаның өзекті мәселелеріне, шикізат пен қалдықтарды қайта өңдеуге, сондай-ақ жаңа қосылыстар мен препараттарды іздеу және синтездеуге арналған.
Қолданыстағы ғылыми жобалар (2022–2026 жж.)
Кафедра ғалымдары 2022–2026 жж. кезеңінде іске асыратын ғылыми жобаларды қаржыландырудың жалпы көлемі 2,1 млрд теңгеден асады.
ҚР ҒЖБМ бағдарламалық-нысаналы қаржыландыруы (БНҚ):
- «Елдің басым экономика секторларына қызметтер көрсету және ҒЗЖ қолданбалы нәтижелерін енгізу үшін мұнай химиясы және полимерлі материалдар ғылыми-технологиялық паркін құру» – ЖТН BR24992883, 2024–2026 жж., 912 000 000 теңге, жетекшісі Сейтенова Г.Ж.
- «Минералды шикізат пен қалдықтарды пиролиз әдісімен қайта өңдеу арқылы Қазақстанның "жасыл" экономикасын дамыту» – ЖТН BR21882171 (ТДМ 9.4), №269/23-25 шарт, 03.08.2023 ж., 2023–2025 жж., 630 000 000 теңге, жетекшісі Айбульдинов Е.К.
- «Қазақстан Республикасының құрылыс және жол-құрылыс секторына толық циклді аккредиттелген қызметтер көрсету жөніндегі құрылыс-техникалық инжиниринг орталығын құру» – ЖТН BR21882278, №14 шарт, 22.08.2024 ж., 2024–2025 жж., жетекшісі Сейтенова Г.Ж.
ҚР ҒЖБМ гранттық қаржыландыруы (ГҚ):
- «Орталық Қазақстан кен орындарының марганец шикізатын қайта өңдеу арқылы марганецтің тотық фазалары негізінде жаңа өнімдер алу» – ЖТН AP23488858, №189/ГФ24-26 шарт, 09.09.2024 ж., 2024–2026 жж., 119 845 441 теңге, жетекшісі Сафаров Р.З.
- «Гибридті модельдеу әдісімен мұнай өңдеу өнімдерін дайындау технологиясының ресурс тиімділігі мен энергия үнемдеуін арттыру» – ЖТН AP23487495, 2024–2026 жж., 113 951 020 теңге, жетекшісі Сейтенова Г.Ж.
- «Қазақстан су қоймалары балдырларынан фотодинамикалық терапияда қолданылатын сенсибилизаторлық заттарды бөліп алу және олардың қасиеттерін зерттеу» – ЖТН AP19677547, №269/23-25 шарт, 03.08.2023 ж., 2023–2025 жж., 99 243 541 теңге, жетекшісі Искакова Ж.Б.
- «Машиналық оқыту әдістерін қолдана отырып, Павлодар қаласының ауа ортасының экологиялық жай-күйін мониторингілеу және картаға түсіру» – ЖТН AP19677560, №269/23-25 шарт, 03.08.2023 ж., 2023–2025 жж., 84 209 441 теңге, жетекшісі Сафаров Р.З.
- «Ағынды суларды тазарту кезінде "жасыл" сутегі өндіру үшін графен материалдарын қолдана отырып, биокаталитикалық құрылғының электродтарын жетілдіру» – ЖТН AP14871780, №192/30-22-24 шарт, 18.10.2022 ж., 2022–2024 жж., 77 996 651 теңге, жетекшісі Сугурбекова Г.К.
- «Көмірқышқыл газын ұстап қалу үшін гидроксилі бар амидиндерді синтездеу және биоыдырайтын композиттер алу үшін түзілетін полимерлі иондық сұйықтықтарды пайдалану» – ЖТН AP23488935, 2024–2026 жж., 41 732 311 теңге.
- «Су-органикалық эмульсияларды бөлуде стимулға сезімтал трек мембраналары» – ЖТН AP14972816, №314/ЖГ-2-22-24 шарт, 20.10.2022 ж., 2022–2024 жж., 19 000 000 теңге, жетекшісі Муслимова И.Б.
- «Қатерлі ісік ауруларымен күресте әлеуетті антипролиферативті терапевтік агенттер ретінде алтынның жаңа N-гетероциклді карбенді кешендерін синтездеу» – ЖТН AP13268729, №161/ЖГ-1-22-07 шарт, 07.10.2022 ж., 19 000 000 теңге, жетекшісі Ташенов Е.О.
- «Көпкомпонентті композитті катализаторларды синтездеу және оларды әртүрлі антибиотик кластарын фотокаталитикалық ыдырату реакцияларындағы қасиеттерін зерттеу» – ЖТН AP14971803, №314/ЖГ-2-22-24 шарт, 20.10.2022 ж., 2022–2024 жж., 18 996 719 теңге, жетекшісі Нурпейсова Д.Т.
Шаруашылық шарттық ҒЗЖ:
- «Кәсіпорынның санитарлық-қорғау аймағы аумағындағы жасыл екпелерге түгендеу жүргізу және алынған нәтижелерді жасыл екпелер картасына кіріктіру» – тапсырыс беруші «Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік жөніндегі зерттеу орталығы» ЖШС, №2 шарт, 09.03.2023 ж., 2023 ж. мамыр–шілде, 1 500 000 теңге, жетекшісі Сафаров Р.З.
Өзекті ғылыми бағыттар
- Қазақстан кен орындарының марганец шикізатын қайта өңдеу арқылы марганецтің тотық фазаларын және олардың негізінде жаңа өнімдер алу;
- Машиналық оқыту әдістерін қолдана отырып, атмосфералық ауаның жай-күйін мониторингілеу және картаға түсіру; ауаның ауыр металдармен ластануын мониторингілеуді оңтайландыру үшін ақпараттық жүйелер мен дерекқорларды әзірлеу;
- Ағынды суларды тазарту кезінде «жасыл» сутегі алудың электрохимиялық және биокаталитикалық жүйелері;
- Антибиотиктер мен фармацевтикалық ластаушыларды ыдырату үшін композитті және фотокаталитикалық жүйелерді синтездеу; Қазақстан қалаларының ағынды суларын мониторингілеу;
- Су-органикалық эмульсияларды бөлудің мембраналық технологиялары;
- Көмірқышқыл газын ұстап қалу және полимерлі иондық сұйықтықтар негізінде биоыдырайтын композиттер алу;
- Әлеуетті ісікке қарсы белсенділігі бар металкомплексті қосылыстарды (оның ішінде алтынның карбенді кешендерін) синтездеу;
- Қазақстан су қоймаларының балдырларынан фотодинамикалық терапияға арналған сенсибилизаторларды бөліп алу;
- «Жасыл» экономиканы дамыту аясында минералды шикізат пен қалдықтарды пиролиз әдісімен қайта өңдеу;
- Мұнай химиясы және полимерлі материалдар; мұнай өңдеу процестерін гибридті модельдеу; наноэлектроникаға арналған органикалық жартылай өткізгіштер ретінде мұнай шикізатынан асфальтендер алу;
- Автокатализатор қалдықтары мен металлургия өндірісінің қалдықтарын қайта өңдеу арқылы каталитикалық жүйелерді әзірлеу;
- Суды рециклинг жасау технологиясын қолдану арқылы су ресурстарына техногендік әсерді азайту;
- Орталық және Оңтүстік-Шығыс Азия өсімдіктерінің эфир майларының құрамы мен биологиялық белсенділігін зерттеу;
- Қазақстанның өнеркәсіптік аймақтары объектілерінде техногенезді зерттеу және ластаушы заттардың таралуының экотехногеохимиялық карталарын жасау;
- Мүк-биомониторларды талдау негізінде ауыр металдар мен радионуклидтердің атмосфералық түсуін бағалау.
Ынтымақтастық және кадрлық әлеует
Ғылыми-зерттеу жұмысы жетекші отандық және шетелдік ғылыми ұйымдармен (Назарбаев Университеті, Жаңа химиялық технологиялар институты, Инженерлік бейіндегі зертхана, Ядролық физика институты, Жану проблемалары институты) тығыз ынтымақтастықта жүзеге асырылады.
2020 жылдан бастап университетте «оқытушы-зерттеуші» санаты енгізілді. Химия кафедрасында бұл мәртебеде х.ғ.д., проф. Сугурбекова Г.К. (зерттеуші), х.ғ.к., проф. Сейтенова Г.Ж. (зерттеуші) және х.ғ.к. Сафаров Р.З. (оқытушы-зерттеуші) қызмет етеді. Олардың барлығы ҚР ҒЖБМ қолданыстағы гранттық жобаларының жетекшілері болып табылады.
Жастарды ғылымға тарту үшін постдокторантура бағдарламалары жүзеге асырылады. Жаңа химиялық технологиялар институтына постдокторант лауазымына PhD Сумон Реза (Бруней Университеті) шақырылды. ҚР ҒЖБМ «Жас ғалым» бағдарламасы бойынша постдокторант лауазымдарын PhD Нурпейсова Д.Т., PhD Ташенов Е.О. және Муслимова И.Б. иеленді; қазіргі уақытта үшеуі де ҚР ҒЖБМ дербес гранттық жобаларының жетекшілері болып отыр, бұл жас ғалымдарды дайындау бағдарламасының тиімділігін растайды.
